Saturday, 16 April 2022

An todhchaí is a bhfuil i ndán, 2022


 Le cúpla mí anuas tá cúpla comharsa óg ag bualadh isteach go rialta chuig an teach. Nó ar Zúm, de réir mar a ardaíonn nó a laghdaíonn líon na gcásanna Covid sa scoil nó sa phobal thart orainn. Suímid sa chistin agus ólaimid tae, agus déanaimid bladráil faoi chúrsaí an tsaoil - bia, ceol, clanna, caithimh aimsire, cúrsaí oibre. I Spáinnis.

Tá siad ag tabhairt faoin Ardteist i mbliana agus cleachtann siad a gcuid scileanna Spáinnise labhartha liom. Cíoraimid cúrsaí a saoil ach ar ndóigh ní iarraim rudaí ró-phearsanta orthu agus dírimid ar na topaicí a bheadh ag teacht aníos i ngnáthbhéaltriail. Níl airgead ar bith i gceist - is cairde agus comharsana iad na tuismitheoirí - agus, le bheith fírinneach, is maith an craic iad na daoine óga. D'fhág mé an mhúinteoireacht dara leibhéal i mo dhiaidh roinnt blianta ó shin agus bhí dearmad déanta agam ar an spraoi agus an dóchas a bhíonn ag baint le déagóirí. Is pléisiúrtha an cúram é.

An tseachtain seo caite bhí an bhéaltriail féin acu. Chas muid le chéile agus phléigh muid cúrsaí a bhí déanta againn go minic roimhe. Agus ina dhiaidh sin shocair muid a theacht le chéile arís chun comhrá neamhfhoirmeálta a bheith againn don bhéaltriail Ghaeilge. Ní raibh mé ag súil leis, ná tá an bheirt acu ag freastal ar Ghaelcholáiste, ach ar ndóigh bhí siad neirbhíseach go maith agus bhí na scoileanna druidte cheana don Cháisc. Ba mhaith liom a rá go bhfuil mé mar aintín altramais acu faoin am seo ach faraor is gaire don Mhamó mé ná don aintín ...

Chuaigh muid siar ar na seanscéalta meirgeacha a bhíodh á bplé againn i Spáinnis: cúrsaí teaghlaigh, bia, caithimh aimsire, staidéir. Thochail muid cúrsaí níos mine ná mar a rinne sna comhráití Spáinnise mar go raibh an Ghaeilge ar a dtoil acu. Thrácht siad ar an chogadh san Úcráin, chíor siad córas na bpointí. Ansin thug siad beirt freagra ar cheist a bhain stangadh asam. 

Chuir mé ceist cén áit ar mhaith leo cur fúthu nuair a bheidís réidh lena gcúrsaí ollscoile. Gan mhoill, gan smaointiú, tháinig an bheirt acu amach le freagra ag an am chéanna. 

Ceanada, arsa duine amháin. 

An Astráil, arsa an duine eile. 

Mhínigh siad nach bhfaca siad na féidireachtaí céanna ar fáil in Éirinn agus a bheadh acu i dtíortha eile. Agus ar ndóigh, ní bheidís in ann teach a cheannach sa bhaile i mBaile Átha Cliath, ná árasán féin, leis an dóigh a raibh praghsanna tí ag dul in airde i dtólamh.

D'amharc mé ar an bheirt a bhí romham, iad ag tosú amach i mbun an tsaoil, lán spleodair agus lúcháire, ag gáire agus ag cabaireacht i nGaeilge líofa. Ach iad cinnte, dearfa nach raibh todhchaí acu sa tír seo. Mar gheall ar phraghasanna tí. Bhrisfeadh sé do chroí. 

Sunday, 9 May 2021

Arlen House - fial i gcónaí


 http://arlenhouse.blogspot.com/2021/04/new-book-look-its-woman-writer-irish.html

Tá cnuasach nua amuigh a bhfuil an-stair shóisialta agus liteartha ann, mar tá, Look! It’s a Woman Writer! curtha in eagar ag  Éilís Ní Dhuibhne agus foilsithe ag Arlen House (2021). Tá scríbhneoirí Gaeilge ann, mar tá, Celia de Fréine agus Áine Ní Ghlinn agus ar ndóigh, an t-eagarthóir í féin, Éilís Ní Dhuibhne. Is í Ní Dhuibhne í féin a chuireann romhainn go balbh go gcreideann go leor daoine go gcuireann an focal ‘bean’ – mar scríbhneoir – cosc ar an nóisean ‘feabhas’ in intinn go leor leor daoine.

Roghnaíodh na scríbhneoirí éagsúla de réir aoise – rugadh iad uilig i lár na fichiú haoise agus bhí borradh an-mhór ag teacht faoi shochaí an stáit sna blianta go ndeachaigh siad i mbun pinn. Is foinse luachmhar í seo ar stair chomh maith le litríocht an tréimhse sin a shíneann ó lár na haoise seo caite go dtí an lá inniu.

Tá 21 scríbhneoir ann ar fad, gach duine acu ag cur síos ar ghnéithe éagsúla dá saol scríbhneoireachta. Roinnt de na hainmneacha, is cuimhin liom iad ó m’óige, nuair a las siad lóchrann domh i réimsí difriúla den saol poiblí, mná ar nós Evelyn Conlon- 'scríbhneoir agus feimineach seachas scríbhneoir feimineach', Liz McManus, an polaiteoir agus Medb McGuckian, an file. Roinnt eile, níl an oiread aithne agam ar a saothar – rud a insíonn a scéal féin ar a dhofheicthe agus is féidir le scríobh ban a bheith sa ‘chanóin’, scríbhneoirí ar nós Ruth Carr, Ivy Bannister agus Phyl Herbert. Is fiú aiste Herbert a léamh go mion – tá iontaisí de gach cineál ann, agus ábhar beathaisnéise iomláin seachas cúpla míle focal.

Aithneoidh daoine ainm Lia Mills furasta go leor, bean a tháinig ar 68 scríbhneoirí ban nár léigh sí riamh ná nár chuala sí fúthu sular thosaigh sí ar chúrsa MA i Staidéar Ban in UCD. 68 acu. Úsáideann sí an focal ‘dall’ sa chomhthéacs seo – go raibh an domhan liteartha dall ar mhná sa stair agus sa litríocht.

Tá roinnt eile de na hainmneacha atá i mbéal an phobail ann – Martina Devlin, Anne Devlin, Mary O’Donnell. Ach tá tuilleadh ann gur fiú a scrúdú sa leabhar seo.

Tagraíonn de Fréine don scannal Heipitíteas C, a bhuail í go pearsanta, i measc stair thar a bheith suimiúil ar fhás na litríochta sa tír seo sna blianta a chlúdaíonn sí. Ach is léir gur file í – molaim an t-alt deireanach san aiste seo a léamh.

Molaim chomh maith go léadh sibh píosa Áine Ní Ghlinn le go bhfaighidh sibh amach caidé mar a landáil sí ar bharda mháithreachais ag aois a sé déag ...

Mar a deir Conlon, ní hionann an guth ban a scríobhann fir agus guth na mban scríofa ag mná iad féin. Is léir ón chnuasach seo go raibh bealach fada achrannach ag an chuid is mó de na scríbhneoirí le go measfaí a gcuid guthanna mar is cóir, agus molaim iad as an dua a chur orthu. Ach gurb iad, bheadh jab na mban óga sa lá atá inniu ann fiche uair níos deacra.