Showing posts with label Celia de Fréine. Show all posts
Showing posts with label Celia de Fréine. Show all posts

Sunday, 9 May 2021

Arlen House - fial i gcónaí


 http://arlenhouse.blogspot.com/2021/04/new-book-look-its-woman-writer-irish.html

Tá cnuasach nua amuigh a bhfuil an-stair shóisialta agus liteartha ann, mar tá, Look! It’s a Woman Writer! curtha in eagar ag  Éilís Ní Dhuibhne agus foilsithe ag Arlen House (2021). Tá scríbhneoirí Gaeilge ann, mar tá, Celia de Fréine agus Áine Ní Ghlinn agus ar ndóigh, an t-eagarthóir í féin, Éilís Ní Dhuibhne. Is í Ní Dhuibhne í féin a chuireann romhainn go balbh go gcreideann go leor daoine go gcuireann an focal ‘bean’ – mar scríbhneoir – cosc ar an nóisean ‘feabhas’ in intinn go leor leor daoine.

Roghnaíodh na scríbhneoirí éagsúla de réir aoise – rugadh iad uilig i lár na fichiú haoise agus bhí borradh an-mhór ag teacht faoi shochaí an stáit sna blianta go ndeachaigh siad i mbun pinn. Is foinse luachmhar í seo ar stair chomh maith le litríocht an tréimhse sin a shíneann ó lár na haoise seo caite go dtí an lá inniu.

Tá 21 scríbhneoir ann ar fad, gach duine acu ag cur síos ar ghnéithe éagsúla dá saol scríbhneoireachta. Roinnt de na hainmneacha, is cuimhin liom iad ó m’óige, nuair a las siad lóchrann domh i réimsí difriúla den saol poiblí, mná ar nós Evelyn Conlon- 'scríbhneoir agus feimineach seachas scríbhneoir feimineach', Liz McManus, an polaiteoir agus Medb McGuckian, an file. Roinnt eile, níl an oiread aithne agam ar a saothar – rud a insíonn a scéal féin ar a dhofheicthe agus is féidir le scríobh ban a bheith sa ‘chanóin’, scríbhneoirí ar nós Ruth Carr, Ivy Bannister agus Phyl Herbert. Is fiú aiste Herbert a léamh go mion – tá iontaisí de gach cineál ann, agus ábhar beathaisnéise iomláin seachas cúpla míle focal.

Aithneoidh daoine ainm Lia Mills furasta go leor, bean a tháinig ar 68 scríbhneoirí ban nár léigh sí riamh ná nár chuala sí fúthu sular thosaigh sí ar chúrsa MA i Staidéar Ban in UCD. 68 acu. Úsáideann sí an focal ‘dall’ sa chomhthéacs seo – go raibh an domhan liteartha dall ar mhná sa stair agus sa litríocht.

Tá roinnt eile de na hainmneacha atá i mbéal an phobail ann – Martina Devlin, Anne Devlin, Mary O’Donnell. Ach tá tuilleadh ann gur fiú a scrúdú sa leabhar seo.

Tagraíonn de Fréine don scannal Heipitíteas C, a bhuail í go pearsanta, i measc stair thar a bheith suimiúil ar fhás na litríochta sa tír seo sna blianta a chlúdaíonn sí. Ach is léir gur file í – molaim an t-alt deireanach san aiste seo a léamh.

Molaim chomh maith go léadh sibh píosa Áine Ní Ghlinn le go bhfaighidh sibh amach caidé mar a landáil sí ar bharda mháithreachais ag aois a sé déag ...

Mar a deir Conlon, ní hionann an guth ban a scríobhann fir agus guth na mban scríofa ag mná iad féin. Is léir ón chnuasach seo go raibh bealach fada achrannach ag an chuid is mó de na scríbhneoirí le go measfaí a gcuid guthanna mar is cóir, agus molaim iad as an dua a chur orthu. Ach gurb iad, bheadh jab na mban óga sa lá atá inniu ann fiche uair níos deacra.


 

Tuesday, 26 January 2016

Dáta don dialann



8ú Marta. 
Lá Idirnáisiúnta na mBan. 

Ón uair gur bhuail mé isteach chuig mo chomharsa agus gur tharraing mé í féin agus a deirfiúr amach as a dteach siúd agus isteach i mo cheannsa le buidéal Cava a oscailt in onóir an lae agus gan a fhios acu go raibh a leithéid d'fhéile ann, tá mé ag déanamh rud éigin beag lena cheiiúradh ó shin. Takeaway Síneach, gloine fíona, scannán gur mhaith liomsa a fheiceail - 'no, ní thig libh an yokey a thógail, tá Mamaí ag amharc Air Seo'.
Críona Ní Dhálaigh, ArdMhéara
Chan i mbliana. Ní bheidh an ceiliúradh beag i mbliana. Bhí mé ag ócáid i dTeach an ArdMhéara roimh an Nollaig leis An Pholaiteoir agus mar a tharlaíonn, bhí mé ag caint leis an ArdMhéara. Ach ar ndóigh, tá seanaithne agam ar an ArdMhéara áirithe seo, ón aois réamhpholaitíochta. Críona Ní Dhálaigh, Gaeilgeoir agus bean le croí mór maith i bhfad sular tháinig polaitíocht isteach sa saol ag ceachtar againn.

Tá an croí mór maith aici go fóill. Níor theip air sin. Luaigh sí an oíche sin roimh Nollaig gur bhreá léi rud éigin Gaelach a chur ar fáil do phobal Átha Cliath ar Lá Idirnáisiúnta na mBan. Chuir sí an dáta in airithe sa dialann aici. Tháinig sí ar ais i dteagmháil. Tá an Seomra Darach ar fail, tá soláistí ar fáil. Agus anois, tá scríbhneoirí ar fáil.

Coinnígí an dáta sa dialann agaibh féin. 8ú Marta. Ag tosú ar a seacht trathnóna, ar an bpointe. Beidh daoine ag léamh.

Caithfear a rá, chuir gach scríbhneoir a h-ainm chun tosaigh sula raibh aon phingin airgid ar fáil daofa. Bhí siad sásta an t-áiméar a chur sa
dialann gan an phingin rua féin a bheith san aireamh. Tá mé impressed. Tá maoiniú faighte ó shin do na scríbhneoirí ó IMRAM - buíochas mór ag dul daofa siúd.



Éilís Ní Dhuibhne Almqvist
 Úrscéalaí, drámadóir, scoláire í Éilís Ní Dhuibhne. Os cionn 25 leabhar foilsithe aici, idir úrscéalta, gearrscéálta, agus ábhar taighde. Múineann sí Scríbhneoireacht Cruthaíoch i gColáiste na hOllscoile, BÁC. Ball de Aosdána agus Ambasadóir d'Áras na Scríbhneoirí.

Áine Ní Ghlinn

Scríbhneoir agus file í Áine Ní Ghlinn a bhfuil 26 leabhar scríofa aici.  
Dhá leabhar eile do pháistí ag teacht go luath - Hata Zú Mhamó (Cois Life) agis Hata Oisín (LeabhairCOMHAR).
Celia de Fréine
Is file, drámadóir, scriptscríbhneoir agus aistritheoir í Celia de Fréine. Ocht gcnuasach filíochta atá foilsithe aici go dtí seo. Is iad Cuir amach seo dom : riddle me this (Arlen House, 2014), Blood Debts (Scotus Press, 2014) agus A lesson in Can't (Scotus Press, 2014) na leabhair is deireanaí óna peann.
www.celiadefreine.com


Anna Heussaff
Úrscéalaí í Anna Heussaff. I measc a cuid saothar tá Bás Tobann (Cois Life, 2004) agus Buille Marfach (CIC 2010), leabhair bhleachtaireachta, agus  Hóng  (2013), leabhar ficsin do pháistí. Tá leabhar nua bleachtaireachta amuigh aici le deireanas, Scáil an Phríosúin (CIC 2015)


Éilís Ní Anluain

Eilís Ní Anluain, colúnaí ó am go chéile ar an Irish Times, eagarthóir le Ainm.ie, eagar curtha aici ar Aghaidheanna Fidil agus Púicíní le Muiris Mac Conghail (An Clóchomhar, 2009) agus Creidim Fós agus Aistí Eile le Eoghan ó hAnluain (LeabhairComhar, 2013); agus údar an úrscéil, Filleann Seoirse (Leabhar Breac 2011)

Réaltán Ní Leannáin
Blagadóir, scríbhneoir. Údar 'Turas Ailse' (Coiscéim) agus 'Dílis' (Cló Iar-Chonnacht)

Áine Ní Mhaoldomhnaigh-O Driscoll
Aisteoir, Stiúrthóir, Moltóir, Stiúrthóir Ealaíne an Damer.Léirmheasanna scríofa agus curtha i láthair ar an radio do dhrámaí ag an Project, an Focus, Amharclann na Mainistreach, Amharclann na Peacóige, Amharclann De hÍde, Amharclann an Geata. An Olympia, chomh maith le léirmheasanna do Féile Amharclainne Baile Átha Cliath.
Gearrscéalta, altanna agus léirmheasanna i Feasta,  altanna i  Sunday Miscellany.

Agus beidh ceol curtha ar fáil - arís, ag an phointe seo, ar bhonn deonach - ag Fionn Ó hAlmhain agus Michael Martin (an ceoltóir, chan an polaiteoir)
Fionn Ó hAlmhain

Thursday, 3 December 2015

Celia de Fréine - drámadóir faoi cheilt


Níl Celia de Fréine faoi cheilt - a mhalairt ar fad - ach is léir go bhfuil a saothar drámatúil i nGaeilge teoranta mar gheall ar dheacrachtaí maoinithe. Bhí mé sa lucht féachána ag a dráma is nua, 'Safe', in Amharclann an Mhuilinn ar na mallaibh. Mar a deir sí fein, scríobh sí an saothar seo in ómós do 'An Triail' le Mairéad Ní Ghráda - uasdátú air, más mian leat.

Scéal faoi bhean óg a choinnítear i dteach mór galánta in éadan a tola, agus ar ar tharla di as sin go dtí an lá atá inniu ann. Bíodh is gur ficsean a bhí ann, ní i bhfad ón fhírinne atá an dráma ach an oiread. Sníomhann de Fréine snátha ó stair na Maigdiléanach (ár stair féin, i ndairíre, mar is beag duine againn nach bhfuil/raibh Maigdiléanach sa chlann - éist leis an nasc ón bhean i Muineachán a rinne an turas go dtí an Teach Mór anseo)  agus dearcadh na bhfear, iad siúd a choinníonn mná i ngéibheann faoina ndíonta fein ar feadh an mblianta le chéile.

Tá cúpla aisteoir sa chomplacht a bhí thar a bheith maith, mar bhí, Sarah Coughlan (Bróna), Elizabeth Ann Doyle (Mary Ann) agus Aisling McDonnell (Kathleen). Bhí mailís agus donas ceart  le braithstin chomh maith ó mheirleach an dráma, an Dochtúir Lillis, Ian Condron.

Síos tríd, ba léir gur chumhachtaí agus gur éifeachtaí a bheadh an dráma seo i nGaeilge seachas i mBéarla. Mór an trua nach raibh seans ann lena léiriú sa teanga inar chéadscríobhadh é. Seans go bhfeicfear é sa teanga sin amach anseo, le cuidiú Moir.

Ar ndóigh, ní drámaí amháin a bhíonn ag Celia de Fréine. Scríobhann sí danta chomh maith. Cúpla sampla anseo nach bhfuil milliún míle ar shiúl ó 'Safe' ó thaobh téama de:

Lorg léirithe ag Biju Viswanath
Tá débhríochas i gceist anseo, ar ndóigh, an óige agus soineantas  na mná atá i gceist, nó páiste eile a bhásaigh nó a uchtaíodh. Deirimse é seo agus fios agam gur ar théamaí comhaimseartha na hÉireann a bhfuil de Fréine dírithe orthu le fada. Trácht orthu siúd in alt le Lia Mills.

Rian léirithe ag Biju Viswanath
Brón agus neamart an tsaoil i gceist anseo ach tá an críoch neamhshásúil - críoch ró-scioptha? Ach cá bhfios domhsa - nár bhain sé duais de chuid an New York Film festival?